Sürtünme nedir?

Cisimlerin birbirleri üzerinde kaymalarını engelliyen kuvvettir. Herhangi bir cisim bir başka cisim üzerinde kaydırılmak istendiği zaman meydana gelen sürtünmeye «kayma sürtünmesi» denir.

Kaydırılmak istenen cisim ne kadar ağır, kaydırma yüzeyi ne kadar pürüzlü ise sürtünme o kadar fazladır. Yuvarlak kesitli cisimlerin meydana getirdiği sürtünmeye de «yuvarlanma sürtünmesi» denir. Sürtünme makinelerde zararlıdır.

Enerjinin büyük bir kısmının kaybına ve makine parçalarının aşınmasına sebep olur. Bu yüzden sürtünmeyi önlemek için birbirlerine sürtünen yüzeyler iyice perdahlanır ve parçalar özel yağlarla yağlanır.Sürtünme aynı zamanda dünyamızda bir denge unsurudur. Sürtünme olmasaydı yaşamak imkansız bir durum alırdı.

Çünkü sürtünmesiz bir yüzey kaygan bir yüzey demektir. Böyle bir yüzeyde insanların yürümesi, arabaların hareket etmesi ve durması, insanların el, ya da herhangi bir araçla bir şey tutması mümkün değildir. Fizikte temel olarak üç tip sürtünme vardır:

1. Kayma sürtünmesi (statik sürtünme).

2. Yuvarlanma sürtünmesi (kinetik sürtünme).

3. Sıvı sürtünmesi (vizkozite).

Kayma sürtünmesi başka bir cismin üzerinde kayan bir cismin sürtünmesidir. Sürtünme katsayısı sürtünmeyi yenmek için teğetsel olarak uygulanması gereken kuvvetin, dik basınca oranıdır. Tanjantı sürtünme katsayısına eşit olan dar açı, sürtünme açısıdır. Belirli iki katı cisim için sabittir. Bu açının tesbiti deneylerle mümkündür. Katı bir cisim yatay bir düzlem üzerine konur. Yatay düzlemin bir kenarı etrafında dönecek şekilde diğer kenar yavaş yavaş yukarı doğru kaldırılır.

Cisim kaymaya başladığı andaki, düzlemin yatayla yaptığı açı tespit edilir ki, bu açı sürtünme açısı olup, tanjantı sürtünme katsayısına eşittir. Sürtünme katsayısı birden büyük, dolayısıyla sürtünme açısı da 45°’den büyük olamaz. Yatay düzleme göre 45° den daha fazla eğim açısı olan eğik düzlem üstünde yerinde kalabilen cisim yoktur. Daha büyük bir açıda yerinde kalabilen bir cisim varsa, onu orada tutabilen kuvvet sürtünme değildir.

Hareket halindeki sürtünme kuvvetinin yönü harekete ters olup, ilk hareket esnasındaki sürtünme kuvvetinden küçüktür. Yuvarlanma sürtünmesi, kayma sürtünmesi yanında ihmal edilebilecek kadar küçüktür. İmalatçı firmalar yatak ve bileziklerde kayma sürtünmesi yerine bu sebepten yuvarlanma sürtünmesini tercih ederler. Yuvarlanma sürtünmesi rulmanlar vasıtasıyla temin edilir.

Hareketin sürekli olması istenen yerde sürtünme mutlaka zararlıdır. Fazla olması halinde hareketi dahi ortadan kaldırabilir. Bu tehlikeyi önlemenin tek yolu madeni yağlarla yağlamaktır. Fatih Sultan Mehmed Han, kızakları yağlayarak üzerinden gemileri karadan yürütüp, Haliç’e indirmiştir. Bununla beraber sürtünmenin faydaları da vardır. Sürtünme olmasaydı hiçbir fren tertibatı işe yaramaz, taşıtların ve nakil vasıtalarının hiçbirini durdurmak mümkün olmazdı. Sürtünme, kamaların ve vidaların gevşemesini önler. Kayış kasnak sisteminin çalışmasını temin eden ana faktörlerdendir. Sıvı sürtünmesi (Bkz. Viskozluk)

Sözlükte "sürtünme" ne demek?

1. Sürtünmek eylemi.
2. Yüzeyleri birbirinin üstüne gelerek biri ya da her ikisi ötekine göre ters doğrultuda kayan iki cismin durumu, delk.

Cümle içinde kullanımı

Sürtünme, kinetik enerjinin bir bölümünü ısıl enerjiye çevirdiğinden motorun verimini azaltır.

Sürtünme kelimesinin ingilizcesi

adj. frictional, friction
n. friction, rubbing, rub

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç